DiaMind
بانک، ارز و تأمین مالی

مالیات شرکت‌ها فقط یک نرخ نیست؛ مدل‌های مالیات‌ستانی در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس

۵ دقیقه مطالعهمنبع: راه پرداخت

مالیات شرکت‌ها فقط یک نرخ نیست؛ مدل‌های مالیات‌ستانی در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس
عکس: راه پرداخت

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی الگوهای مختلف مالیات‌ستانی از شرکت‌ها را مقایسه کرده است. به گفته گزارش، مالیات پرداختی شرکت فقط به نرخ بستگی ندارد و به محاسبه سود، شیوه تأمین مالی و تقسیم سود هم وابسته است.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گزارشی با عنوان «مالیات بر درآمد شرکت‌ها (۲)؛ انواع نظام‌های مالیات‌ستانی» که ۱۷ آبان ۱۴۰۵ منتشر شده، الگوهای مختلف دریافت مالیات از شرکت‌ها را مقایسه کرده است. پیام اصلی گزارش این است که مالیات پرداختی شرکت فقط به نرخ بستگی ندارد. نحوه محاسبه سود، هزینه‌های قابل کسر، تأمین مالی از طریق وام یا سرمایه سهامداران و شیوه تقسیم سود هم بر آن اثر می‌گذارند.

گزارش چه چیزی را بررسی کرده است؟

به گفته گزارش، مالیات شرکت‌ها علاوه بر تأمین درآمد دولت، بر هزینه سرمایه‌گذاری، انتخاب منابع مالی و رفتار سهامداران هم اثر می‌گذارد. نظام‌های مالیاتی از چند جنبه مقایسه شده‌اند: نحوه محاسبه درآمد مشمول مالیات، ارتباط مالیات شرکت و سهامدار، آثار درآمدی، شیوه برخورد با زیان و تورم، و پیچیدگی اجرا. نتیجه مقایسه این است که هر الگو در کنار مزایایش هزینه‌ها و الزامات اجرایی متفاوتی دارد.

مالیات مضاعف و تصمیم تقسیم سود

در نظام سنتی، سود شرکت ابتدا در سطح خود شرکت مشمول مالیات می‌شود. اگر باقی‌مانده سود میان سهامداران تقسیم شود، در نظام‌هایی که برای سود تقسیمی مالیات شخصی دارند، همان درآمد بار دیگر مالیات می‌دهد. این وضعیت «مالیات مضاعف» نام دارد.

گزارش می‌گوید این شیوه از نظر اجرایی نسبتاً ساده است، اما بر تصمیم شرکت درباره تقسیم سود اثر می‌گذارد. وقتی تقسیم سود بار مالیاتی بیشتری به سهامداران تحمیل کند، انگیزه نگه‌داشتن سود در شرکت بالا می‌رود. نگه‌داشتن سود هم همیشه سرمایه‌گذاری بهتری نیست، چون منابع ممکن است در فعالیت‌هایی با بازده پایین بمانند.

برای کاهش این مشکل چند الگوی جایگزین بررسی شده است:

  • ادغام کامل: مالیات پرداختی شرکت در محاسبه مالیات سهامدار لحاظ می‌شود.
  • تخصیص اعتبار: سهامدار تمام یا بخشی از مالیات پرداخت‌شده توسط شرکت را اعتبار مالیاتی حساب می‌کند.
  • معافیت سود تقسیمی و نرخ‌های متفاوت برای سود توزیع‌شده و سود نگهداری‌شده.

سوگیری بدهی؛ چرا وام از نظر مالیاتی جذاب‌تر است؟

در بسیاری از نظام‌ها بهره وام جزو هزینه‌های قابل قبول است و از درآمد مشمول مالیات کسر می‌شود. تأمین مالی از طریق سرمایه سهامداران چنین مزیتی ندارد. در نتیجه، وام گرفتن از نظر مالیاتی برای شرکت به‌صرفه‌تر از افزایش سرمایه می‌شود. گزارش این وضعیت را «سوگیری بدهی» می‌نامد.

گزارش یادآوری می‌کند که بالا رفتن سهم بدهی، تعهدات بازپرداخت و هزینه بهره را زیاد می‌کند و ریسک مالی شرکت را بالا می‌برد، به‌ویژه وقتی درآمد کاهش می‌یابد. برخی الگوها برای رفع این مشکل کسر بهره را محدود یا حذف می‌کنند. این کار فاصله مالیاتی بدهی و سرمایه سهامداران را کم می‌کند، اما هزینه تأمین مالی را بالا می‌برد و می‌تواند بر تصمیم شرکت‌ها برای اجرای پروژه‌های جدید اثر بگذارد.

مالیات بر جریان نقدی و معافیت بازده متعارف

گروهی از الگوها به‌جای سود محاسبه‌شده به روش‌های رایج، جریان‌های نقدی شرکت را مبنا قرار می‌دهند. در این روش‌ها زمان دریافت و پرداخت پول اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در برخی از این مدل‌ها شرکت می‌تواند هزینه سرمایه‌گذاری را در همان زمان انجام از پایه مالیاتی کسر کند، نه طی چند سال و از راه استهلاک.

گزارش سه شکل این نظام را بررسی کرده است: مدل مبتنی بر مبادلات واقعی مانند فروش کالا و ارائه خدمات، مدلی که جریان‌های مالی مانند دریافت و بازپرداخت وام را هم وارد می‌کند، و مدلی که بر جریان پول میان شرکت و سهامداران تمرکز دارد. وارد کردن جریان‌های مالی دامنه محاسبات را گسترده‌تر می‌کند و به ثبت اطلاعات دقیق‌تری نیاز دارد.

سه روش دیگر هم بازده متعارف سرمایه را از پایه مالیاتی کم می‌کنند:

  • ACE: کسر مبلغی معادل بازده متعارف سرمایه سهامداران از درآمد مشمول مالیات.
  • ACC: کسر بازده متعارف از کل سرمایه شرکت، که در آن تعریف دقیق دارایی‌ها و بدهی‌های مشمول اهمیت دارد.
  • ASE: کسر بازده متعارف در سطح سهامدار.

این خبر برای کسب‌وکار شما یعنی چه؟

این گزارش پژوهشی است و تصمیم یا الزام اجرایی تازه‌ای برای شرکت‌ها ایجاد نمی‌کند. بیشترین ربط آن به مدیرعامل‌ها و مدیرانی است که درباره ساختار تأمین مالی و سود تقسیمی تصمیم می‌گیرند. به گفته گزارش، انتخاب میان وام و افزایش سرمایه و همچنین سیاست تقسیم سود می‌تواند بار مالیاتی را تغییر دهد. مزیت مالیاتی وام هم با ریسک بازپرداخت همراه است.

برای مدیرانی که برنامه پروژه‌های جدید دارند، نکته گزارش این است که اگر تأمین مالی گران‌تر شود، تصمیم برای اجرای پروژه‌ها می‌تواند تحت تأثیر قرار بگیرد.

چه کارهایی منطقی است؟

  • سهم بدهی و سرمایه سهامداران را با در نظر گرفتن کسر بهره و ریسک بازپرداخت بسنجید.
  • اثر سیاست تقسیم سود را بر شرکت و سهامداران بررسی کنید.
  • پیش از هر تصمیم مالی، با مشاور مالیاتی مشورت کنید.

این خبر درباره مقایسه الگوهای مالیاتی است و به‌خودی‌خود تصمیم مالیاتی قطعی برای شرکت‌ها به شمار نمی‌رود.

جریان سازمان خودتان را روی دیامایند ببینید

در یک جلسهٔ نیم‌ساعته، یکی از فرایندهای واقعی شما را از ابتدا تا انتها مرور می‌کنیم.